مطالعه تطبیقی احکام و آثار وقف در حقوق ایران و تراست در پیش‌نویس قانون مدنی اتحادیه اروپا DCFR
  •   آرشیو : نسخه بهار 1405
  •   کد پذیرش : 130068
  •   موضوع : حقوق خصوصی
  • نویسنده/گان : | سیّده بنت الهدی شریفی، سید محسن سلطانی
  •   زبان : فارسی
  •   نوع مقاله : پژوهشی
  •   چکیده مقاله به فارسی : وقف در حقوق ایران و تراست در نظام کامن‌لا، با خاستگاه‌های تاریخی و فلسفی متفاوت، پاسخی مشترک به نیاز جداسازی دارایی و اداره تخصصی آن برای اهداف غیرشخصی هستند. چالش‌های کنونی وقف، مانند محدودیت موضوع به عین خارجی، شرط تأبید و نظارت متمرکز دولتی، کارآمدی آن را کاهش داده است. در مقابل، تراست مدرن در پیش‌نویس قانون مدنی اتحادیه اروپا (DCFR) با مفاهیم دارایی جداگانه و تعهدات امانی الگویی پویا و منعطف ارائه می‌دهد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد تطبیقی کارکردی، احکام و آثار دو نهاد را مقایسه کرده و نشان می‌دهد که تفاوت‌ها ریشه در دو پارادایم حکمرانی متعارض دارند: پارادایم امنیت‌محورِ قضایی‌شده در وقف، که ثبات و صیانت از نیت واقف را در اولویت قرار می‌دهد، و پارادایم کارایی‌محورِ قراردادی‌شده در تراست، که انعطاف و مدیریت فعال دارایی را هدف می‌گیرد. یافته‌ها بیانگر آن است که هر دو نهاد در تفکیک مدیریت از بهره‌مندی و تحمیل تکالیف امانی اشتراک دارند، اما در حدود اختیارات مدیر و نظام تعامل با اشخاص ثالث عمیقاً واگرا هستند. در پایان، راهکارهایی چون تأسیس صندوق‌های وقفی، مدیریت فعال پرتفوی، تقویت نظارت ذی‌نفع‌محور و ایجاد نهاد تنظیم‌گر تخصصی برای بازآفرینی نهاد وقف ارائه شده است.
  •   لیست منابع : 1) Zweigert, K. and Kötz, H., An Introduction to Comparative Law, 3rd ed., Oxford University Press, 1998.
    2) Lupoi, M., Trusts: A Comparative Study, Cambridge University Press, 2000.
    3) Gaudiosi, M. M., "The Influence of the Islamic Law of Waqf on the Development of the Trust in England," University of Pennsylvania Law Review, Vol. 136, No. 4, 1988, pp. 1231-1261.
    4) میرمحمدصادقی، ح.، حقوق جزای عمومی، جلد ۱، چاپ ۲۱، تهران: نشر میزان، ۱۳۹۰.
    5) Cattan, H., "The Law of Waqf," in Law in the Middle East, Vol. 1, The Middle East Institute, 1955.
    6) برزگر، ف.، "مطالعه تطبیقی تراست و نهادهای مشابه در نظام حقوقی ایران، " پایان‌نامه کارشناسی ارشد، ۱۳۸۹.
    7) تفرشی، م. و محمودی، ف.، "تجزیه و تحلیل تراست در حقوق انگلیس و مقایسه آن با نهاد وقف در ایران، " بی‌تا.
    8) نجفی، م. ح.، جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام، جلد ۲۸، بیروت: دار إحیاء التراث العربی، بی‌تا.
    9) خمینی، س. ر.، تحریر الوسیله، جلد ۲، قم: مؤسسه مطبوعات دار العلم، ۱۴۲۲ ق.
    10) محقق حلی، ج. ب. ح.، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، جلد ۲، تهران: انتشارات استقلال، ۱۴۰۸ ق.
    11) Maitland, F. W., Equity: A Course of Lectures, 2nd ed., Cambridge University Press, 1936.
    12) کاتوزیان، ن.، دوره مقدماتی حقوق مدنی: اعمال حقوقی، چاپ ۸، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۷.
    13) ابن ادریس حلی، م. ب. م.، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، جلد ۲، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۰ ق.
    14) امامی، س. ح.، حقوق مدنی، جلد ۴، چاپ ۲۴، تهران: انتشارات اسلامیه، ۱۳۸۶.
    15) کاتوزیان، ن.، دوره مقدماتی حقوق مدنی: اموال و مالکیت، چاپ ۱۶، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۸.
    16) فولادی، م.، "توسعه قلمرو نهاد وقف با مقایسه نهادهای مشابه در حقوق انگلیس و فرانسه، " رساله دکتری، ۱۳۹۶.
    17) طباطبایی یزدی، س. ک.، العروة الوثقی، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۹ ق.
    18) قانون اوقاف و امور خیریه، مصوب ۱۳۶۳ با اصلاحات ۱۳۶۶.
    19) جعفری لنگرودی، م. ج.، مبسوط در ترمینولوژی حقوق، جلد ۵، تهران: کتابخانه گنج دانش، ۱۳۸۸.
    20) von Bar, C. and Clive, E. (Eds.), Principles, Definitions and Model Rules of European Private Law: Draft Common Frame of Reference (DCFR), Full Edition, Sellier, 2009.
    21) van Erp, S., "European Property Law," in The Cambridge Companion to European Union Private Law, Cambridge University Press, 2010.
    22) Hayton, D. J., The Law of Trusts, 4th ed., Foundation Press, 2003.
    23) Hansmann, H. and Mattei, U., "The Functions of Trust Law: A Comparative Legal and Economic Analysis," New York University Law Review, Vol. 73, 1998.
    24) Langbein, J. H., "The Contractarian Basis of the Law of Trusts," Yale Law Journal, Vol. 105, No. 3, 1995.
    25) سامانی، م.، "مطالعه تطبیقی تراستی و متولی، شباهت‌ها و تفاوت‌ها، " ۱۳۹۳.
    26) سامانی، م. و فهیمی، ع.، "مطالعه تطبیقی شرایط مال موقوفه و مورد تراست از منظر حقوق اسلام و انگلیس، " ۱۳۹۸.
    27) کنوانسیون لاهه درباره قانون حاکم بر تراست، ۱۹۸۵.
    28) آجری آیسک، ع. و سلیمی، م.، "نقاط اشتراک و افتراق وقف در حقوق ایران و تراست در کامن لا، " ۱۳۹۸.
    29) Moffat, G., Trusts Law: Text and Materials, 5th ed., Cambridge University Press, 2009.
    30) حر عاملی، م. ب. ح.، وسائل الشیعة إلی تحصیل مسائل الشریعة، جلد ۱۹، قم: مؤسسه آل البیت(ع) لإحیاء التراث، ۱۴۱۶ ق.
    31) صفایی، س. ح. و قاسم‌زاده، س. م.، حقوق مدنی: اشخاص و اموال، تهران: سمت، ۱۳۹۸.
    32) قانون مدنی ایران، مصوب ۱۳۰۷.
    33) قانون ثبت اسناد و املاک ایران، مصوب ۱۳۱۰.
    34) صفایی، س. ح.، حقوق مدنی: عقود معین، جلد ۲، تهران: نشر میزان، ۱۳۹۸.
    35) شهید ثانی، ز. ب. ع.، مسالک الافهام فی شرح شرائع الاسلام، جلد ۴، قم: مؤسسه المعارف الاسلامیه، ۱۴۱۳ ق.
    36) ابن قدامه، ع. ب. ا.، المغنی، جلد ۶، بیروت: دار الکتاب العربی، بی‌تا.
    37) شیخ طوسی، م. ب. ح.، الخلاف، جلد ۳، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۷ ق.
    38) صفایی، س. ح.، دوره مقدماتی حقوق مدنی: اشخاص و محجورین، چاپ ۷، تهران: نشر میزان، ۱۳۸۰.
    39) مکارم شیرازی، ن.، أنوار الفقاهة: کتاب الوقف، قم: انتشارات مدرسه امام علی بن ابی طالب(ع)، ۱۴۲۹ ق.
    40) خویی، س. ا.، منهاج الصالحین، قم: نشر مدینه العلم، ۱۴۱۷ ق.
    41) Hudson, A., Equity and Trusts, 10th ed., Routledge, 2020.
    42) Kahf, M., Financing the Development of Awqaf Property, Islamic Research and Training Institute (IRTI), 1999.
  •   کلمات کلیدی به فارسی : وقف، تراست، DCFR، مطالعه تطبیقی، حکمرانی دارایی، وظایف امانی، تفکیک دارایی.
  •   چکیده مقاله به انگلیسی :
  •   کلمات کلیدی به انگلیسی :
  •  صفحات : 126-150
  •   دانلود فایل ( 1.37 MB )