بررسی تطبیقی نظام آزادی‌ها در وضعیت عادی و اضطراری با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
  •   آرشیو : نسخه بهار 1405
  •   کد پذیرش : 130072
  •   موضوع : حقوق عمومی
  • نویسنده/گان : | بابک محمدزاده
  •   زبان : فارسی
  •   نوع مقاله : پژوهشی
  •   چکیده مقاله به فارسی : این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی نظام آزادی‌ها در وضعیت عادی و اضطراری با تأکید بر قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، به بررسی میزان انطباق ساختارهای حقوقی ایران با استانداردهای بین‌المللی حقوق بشر و میزان کارایی این نظام در تأمین توازن میان امنیت و آزادی در دوره‌های بحران می‌پردازد.پژوهش با بهره‌گیری از روش تطبیقی و تحلیل مستند انجام شده است. متون قانون اساسی ده کشور آلمان، فرانسه، ایتالیا، مالزی، آفریقای جنوبی، هلند، گواتمالا، ایالات متحده، بریتانیا و ایران بر اساس شاخص تفکیک قوا و سطح نظارت قضایی و پارلمانی بر وضعیت‌های اضطراری بررسی شدند. تحلیل داده‌ها در سه سطح قانون‌گذاری، اجرا و نظارت صورت گرفته و اعتبار داده‌ها با نسخه‌های رسمی پایگاه Constitute Project تطبیق یافته است. نتایج نشان می‌دهد قانون اساسی ایران در خصوص اعلام و نظارت بر وضعیت اضطراری فاقد فهرست حقوق غیرقابل تعلیق است که این امر موجب تفسیر موسع اختیارات اضطراری می‌شود. در مقابل، نظام‌های تطبیقی مانند فرانسه و آفریقای جنوبی دامنه حقوق مصون از تعلیق و سازوکار نظارت قضایی را شفاف تعیین کرده‌اند. همچنین نقش ولایت مطلقه فقیه به عنوان نهاد فراقانونی در مدیریت بحران، ضمن حفظ کارایی نظام، نیازمند تحدید زمانی و نظارت قانونی روشن است. نتیجه‌گیری که می توان نمود این است که نظام حقوقی ایران ترکیبی از رویکردهای قانون‌محور و فراقانونی را در مواجهه با وضعیت اضطراری به کار گرفته است. هرچند انعطاف مطلوبی دارد، اما برای جلوگیری از تحدید بیش‌ازحد آزادی‌ها نیازمند بازنگری در قانون اساسی، تدوین قانون جامع وضعیت اضطراری، و ایجاد ضمانت‌های نظارتی مؤثر است. همسویی قوانین ایران با معیارهای حقوق بشر بین‌المللی می‌تواند موجب ارتقای حاکمیت قانون و افزایش اعتماد عمومی گردد.
  •   لیست منابع : 1) ارسطا، مهدی. (۱۳۸۹). ولایت مطلقه فقیه و اختیارات آن در قانون اساسی. تهران: نشر میزان.
    2) جمعی از نویسندگان. (۱۳۹۹). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران (جلد دوم). تهران: انتشارات سمت.
    3) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران. (بازنگری ۱۳۶۸). تهران: مجلس شورای اسلامی.
    4) محبی، محمد، و کرمی، سعید. (۱۳۹۹). کنترل قدرت در وضعیت‌های اضطراری. فصلنامه حقوق عمومی، 11(4)، 85-99.
    5) موسی‌زاده، محمد. (۱۴۰۲). حقوق عمومی و وضعیت‌های استثنایی. تهران: انتشارات سمت.
    6) ناصر کاتوزیان. (۱۳۹۱). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران. تهران: دانشگاه تهران.
    7) نجفی اسامی، احمد. (۱۳۹۵). حقوق بشر و وضعیت اضطراری. پژوهش‌های حقوق عمومی، 18(2)، 35-62.
    8) جعفری، سید حسین. (۱۳۹۳). آزادی‌های بنیادین در حقوق ایران و اسناد بین‌المللی. مجله حقوقی دادگستر، 7(3)، 115-140.
    9) حیدری، بهرام. (۱۳۹۸). نظارت پارلمانی بر اقدامات اضطراری دولت. مجله مجلس و راهبرد، 54(2)، 45-63.
    10) محمدی، رضا. (۱۴۰۱). نسبت امنیت و آزادی در وضعیت اضطراری. پژوهش‌های حقوق امنیت ملی، 4(1)، 77-102.
    11) فقیهی، علی. (۱۴۰۰). جایگاه وضعیت اضطراری در نظام حقوقی ایران. فصلنامه حقوق اساسی ایران، 10(1)، 11-33.
    12) رنجبر، محمود. (۱۳۹۷). نقش شورای نگهبان در شرایط اضطراری. مجله حقوق عمومی، 9(3)، 209-230.
    13) مرادی، کاظم. (۱۳۹۶). مقایسه وضعیت اضطراری در ایران و فرانسه. فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، 3(4)، 55-80.
    14) مهدوی، زهرا. (۱۳۹۴). حق آگاهی و وضعیت‌های بحرانی. مجله ارتباطات و حقوق عمومی، 2(2)، 91-108.
    15) رضایی، امیر. (۱۳۹۲). محدودیت‌های قانونی آزادی‌ها در شرایط اضطراری. پژوهش حقوقی، 15(1)، 33-58.
    16) Christensen, H. E. (2018). Parliamentary Oversight Models in Nordic Countries. Oslo: NUPI.
    17) Gross, O., & Ní Aoláin, F. (2006). Law in Times of Crisis: Emergency Powers in Theory and Practice. Cambridge: Cambridge University Press.
    18) International Covenant on Civil and Political Rights. (1966). Adopted by UN General Assembly Resolution 2200A(XXI).
    19) UN Human Rights Committee. (2001). General Comment No. 29: States of Emergency (Article 4). CCPR/C/21/Rev.1/Add.11.
    20) Ganev, V. (1997). Emergency Powers in Political Regimes. Journal of Political Studies, 32(5), 587–604.
    21) Constitution of South Africa. (1996). Section 37. Pretoria: Government Printers.
    22) Ferejohn, J., & Pasquino, P. (2004). Rule of Law, Emergency Powers and the Courts: Theoretical Framework and Comparative Perspectives. International Journal of Constitutional Law, 2(2), 210–239.
    23) Scheppele, K. L. (2010). Law in a Time of Emergency: States of Exception and the Temptations of 9/11. Journal of Constitutional Law, 6(5), 100–145.
    24) Ackerman, B. (2006). Before the Next Attack: Preserving Civil Liberties in an Age of Terrorism. New Haven: Yale University Press.
    25) Brunnée, J., & Toope, S. J. (2010). Legitimacy and Legality in International Law: An Interactional Account. Cambridge: CUP.
    26) Mégret, F. (2016). Human Rights in Times of Emergency. In Moeckli, D., Shah, S., & Sivakumaran, S. (Eds.), International Human Rights Law (pp. 530–555). Oxford: OUP.
    27) Dicey, A. V. (1915). Introduction to the Study of the Law of the Constitution. London: Macmillan.
  •   کلمات کلیدی به فارسی : قانون اساسی ایران؛ وضعیت اضطراری؛ حقوق بشر؛ آزادی‌های عمومی؛ نظارت قضایی و پارلمانی.
  •   چکیده مقاله به انگلیسی :
  •   کلمات کلیدی به انگلیسی :
  •  صفحات : 58-72
  •   دانلود فایل ( 444.89 KB )