ارزیابی کارایی پرونده شخصیت در آیین دادرسی کیفری و نقش آن در رویه قضایی

•   آرشیو : نسخه پاییز 1404
•   کد پذیرش : 130058
•   موضوع : سایر شاخه های حقوق
• نویسنده/گان : | محمدرضا حبيبی
•   زبان : فارسی
•   نوع مقاله : پژوهشی
•   چکیده مقاله به فارسی : پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کارایی پرونده شخصیت در آیین دادرسی کیفری و تحلیل نقش آن در رویه قضایی ایران انجام شده است. روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و کتابخانه‌ای است که داده‌های آن از طریق مطالعه قوانین، آیین‌نامه‌های اجرایی، مقالات علمی و منابع معتبر حقوق کیفری گردآوری شده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که پرونده شخصیت به عنوان ابزار کلیدی در تحقق عدالت کیفری فردی و اصلاح بزهکاران، در نظام حقوقی ایران با چالش‌های بنیادینی مواجه است. بررسی رویه قضایی حاکی از شکاف عمیق میان پیش‌بینی قانونی و اجرای عملی این نهاد است. تحلیل پرونده‌های قضایی نشان می‌دهد پرونده شخصیت در موارد محدودی بر آرای صادره تأثیرگذار بوده است. موانع اصلی در سه سطح شناسایی شدند: موانع قانونی (تورم عناوین مجرمانه، عدم تنوع واکنش‌های کیفری)، موانع قضایی (فقدان دانش تخصصی قضات، غیرتخصصی بودن انتصابات) و موانع اجرایی (کمبود اعتبارات مالی، نیروی متخصص، اطاله زمان). همچنین، وفور نهادهای ارفاقی، موجب کاهش انگیزه قضات برای استناد به پرونده شخصیت شده است. با این وجود، پرونده شخصیت در صورت رفع موانع، ظرفیت دستیابی به اهدافی مانند جلب اعتماد عمومی، بازسازگاری اجتماعی بزهکاران، کاهش نرخ تکرار جرم و تحقق عدالت ترمیمی را داراست. در نهایت، پژوهش حاضر نتیجه می‌گیرد که پرونده شخصیت در رویه قضایی ایران هنوز در مرحله نهاد بالقوه قرار دارد و تبدیل آن به نهادی بالفعل و مؤثر مستلزم اقدامات هماهنگ در سطوح تقنینی، قضایی و اجرایی است.
•   لیست منابع : [1] ابهری، علی. (۱۳۴۰). تشکیل پرونده‌های شخصیتی. تهران: انتشارات کانون وکلا.
  [2] آشوری، محمد. (۱۳۸۴). آیین دادرسی کیفری (ج ۲، چ ۸). تهران: انتشارات سمت.
  [3] آشوری، محمد. (۱۳۹۲). جایگاه پرونده شخصیت در فرآیند پیشگیری از پایدار شدن بزهکاری جوانان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  [4] بولک، برنا. (۱۳۸۲). کیفرشناسی (ترجمه علی‌حسین نجفی ابرندآبادی، چ ۸). تهران: انتشارات مجد.
  [5] سیاسی، علی‌اکبر. (۱۳۷۲). نظریه‌های شخصیت (چ ۲). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  [6] رحمدل، منصور. (۱۳۸۹). تناسب جرم و مجازات. تهران: انتشارات سمت.
  [7] صانعی، پرویز. (۱۳۷۱). حقوق جزای عمومی (چ ۴). تهران: انتشارات گنج دانش.
  [8] علی، راضیه سبزه و خسروشاهی، قدرت‌الله. (۱۳۹۸). نقش پرونده شخصیت در پیشگیری از تکرار جرم. تهران: انتشارات مطالعات پیشگیری از جرم.
  [9] فارسی، مهوش؛ خسروشاهی، قدرت‌الله و سپهری، روح‌الله. (۱۴۰۱). ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در پیشگیری رشدمدار از بزهکاری اطفال. تهران: انتشارات مطالعات پیشگیری از جرم.
  [10] قباخلو، مهدی. (۱۴۰۰). شناخت و ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در قانون آیین دادرسی کیفری. تهران: انتشارات حقوق قضایی.
  [11] کی‌نیا، مهدی. (۱۳۷۳). مبانی جرم‌شناسی (ج ۱). تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  [12] لهونی، مینا. (۱۳۹۴). چگونگی تشکیل پرونده شخصیت در نظام حقوق کیفری ایران. تهران: انتشارات جاودانه جنگل.
  [13] مظلومان، رضا. (۱۳۴۹). آیا مجرم گناهکار است؟ تهران: انتشارات دانشکده حقوق و علوم سیاسی.
  [14] مظلومان، رضا. (۱۳۵۳). داوری درباره بزهکار بدون شناخت او بی‌عدالتی است. تهران: انتشارات کانون وکلا.
  [15] منصورآبادی، عباس و کونانی، سلمان. (۱۳۸۹). بستر مجازات‌های جامعه‌مدار با تأکید بر رویکرد سیاست جنایی ایران. تهران: انتشارات مطالعات پیشگیری از جرم.
  [16] موذن‌زادگان، حسن‌علی. (۱۳۸۹). پرونده شخصیت متهمان و ضرورت تشکیل آن در مرحله تحقیقات مقدماتی دادرسی کیفری. تهران: انتشارات پژوهش حقوق.
  [17] نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین. (۱۳۸۳). تعامل جرم‌شناختی و حقوق کیفری. در کیت سوتیل و دیگران، شناخت جرم‌شناسی (ترجمه امیر روح‌الله صدیق بطحایی اصل). تهران: نشر دادگستر.
  [18] نجفی ابرندآبادی، علی‌حسین و هاشمی‌بیگی، حمید. (۱۳۹۳). دانشنامه جرم‌شناسی (چ ۳). تهران: انتشارات گنج دانش.
  [19] نجفی توانا، علی. (۱۳۸۸). ضرورت تشکیل پرونده شخصیت در دادرسی اطفال بزهکار. تهران: انتشارات خانواده پژوهی.
  [20] نوربها، رضا. (۱۳۸۴). زمینه حقوق جزای عمومی. تهران: انتشارات گنج دانش.
  [21] نوربها، رضا. (۱۳۸۴). زمینه جرم‌شناسی. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  [22] نوربها، رضا. (۱۳۸۹). زمینه حقوق جزای عمومی (چ ۲۸). تهران: انتشارات گنج دانش.
  [23] آبادی، حسین فتح و ثابت، محمدعلی مهدوی. (۱۴۰۱). واکاوی رویکردهای تعقیب‌زدا در پرتو سیاست فردی کردن عدالت کیفری. نشریه پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، ۸(۱۶)، ۱۹۳-۲۱۶.
  [24] ابراهیمی، ابراهیم. (۱۳۹۱). موانع تشکیل پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، ۶(۱۸)، ۱۸۷-۱۹۲.
  [25] امیرزاده‌فرد، محبوبی؛ خالقی اصفهانی، مهدی و عبدالهی، اسماعیل. (۱۳۹۶). رابطه و تأثیر متقابل پرونده کیفری و پرونده شخصیت. همایش ملی حقوق و علوم جزا، تهران، ۱-۱۸.
  [26] جمادی، علی؛ رستمی، رامین و بهادری، جلال. (۱۴۰۰). پرونده شخصیت: از نگاه قانون‌گذار تا رویه محاکم. فصلنامه قضات، (۱۰۵).
  [27] جویباری، رجب و اصفهانی، حسام‌الدین. (۱۳۸۳). مرحله پیش از محاکمه در دادرسی ویژه نوجوانان. مجله تحقیقات حقوقی دانشگاه شهید بهشتی، (۳۹)، ۲۵۹-۲۹۸.
  [28] حیاتی، گلناز و برزگر، مهری. (۱۴۰۳). جایگاه پرونده شخصیت در فرآیند عدالت کیفری اطفال و نوجوانان (مطالعه موردی شهر همدان). مجله پژوهش‌های حقوق جزا و جرم‌شناسی، ۱۲(۲۳)، 200_220.
  [29] حافظی، گلنوش. (بدون تاریخ). ضرورت تشکیل پرونده شخصیت مجرمان. کارشناس حقوق جزا و جرم‌شناسی.
  [30] شاملو، باقر و گودرزی، مهدی. (۱۳۹۰). پرونده شخصیت در حقوق کیفری ایران و فرانسه. نشریه آموزه‌های حقوق کیفری دانشگاه علوم اسلامی رضوی، ۱(۲)، ۹۴.
  [31] 31. شبث، ویلیام. (۱۳۸۴). مقدمه‌ای بر دیوان کیفری بین‌الملل (ترجمه باقر میرعباسی و وحید الهوئی نظری). انتشارات جنگل.
  [32] شوریابی، فاطمه و سیدحسین‌زاده، سیدعلی. (۱۴۰۴). بررسی ضرورت و تأثیر پرونده شخصیت بر تعیین مجازات در حقوق ایران. چهاردهمین کنفرانس بین‌المللی و ملی مطالعات مدیریت، حسابداری و حقوق.
  [33] شیاسی، پریسا. (۱۳۹۶). جایگاه پرونده شخصیت در نظام کیفری ایران با تأثیر بر قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲. اولین همایش بین‌المللی فقه و حقوق، وکالت علوم اجتماعی، (۱)، ۱-۱۹.
  [34] صالحی، جواد. (۱۳۸۸). محکوم به مجازات در پرتو حمایت کیفری. نشریه اصلاح و تربیت، (۹۱)، ۱۵.
  [35] علی، راضیه سبزه و خسروشاهی، قدرت‌الله. (۱۳۹۸). نقش پرونده شخصیت در پیشگیری از تکرار جرم. فصلنامه مطالعات پیشگیری از جرم، ۱۲(۴۵)، ۱۱۷-۱۵۲.
  [36] گشتاسبی، محمد؛ آدابی، حمیدرضا و مهدوی ثابت، محمدعلی. (۱۴۰۲). تحلیل تطبیقی جایگاه پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری: مطالعه موردی حقوق ایران و انگلستان. پژوهش‌های تطبیقی فقه، حقوق و سیاست.
  [37] محمدیان، سارا و محمدرضاپور، بابک. (۱۳۹۲). لزوم تشکیل پرونده شخصیت در فرایند دادرسی کیفری ایران. مجله پزشکی قانونی، ۱۹(۲-۳)، ۳۲۹-۳۴۰.
  [38] مهرا، نسرین. (۱۳۹۰). عدالت کیفری کودکان و نوجوانان. نشر میزان.
  [39] ایزدی، نفیسه؛ خاریکی، مهدی فلاح و وزاده، ناصر یحیی. (۱۴۰۲). امکان‌سنجی تشکیل پرونده شخصیت در دعاوی حقوقی در مقایسه با دعاوی کیفری. نشریه کارآگاه، ۱۷(۶۳)، ۴-۲۵.
  [40] ابراهیمی، ابراهیم. (۱۳۷۸). پرونده شناسایی شخصیت در فرآیند کیفری ایران (پایان‌نامه کارشناسی ارشد). دانشگاه تهران، تهران.
  [41] سلامی، بهروز. (1362). پرونده شخصیت، پایان نامه جهت دریافت درجه کارشناسی ارشد حقوق جزا و جرم شناسی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
  [42] دیوان عالی کشور، شعبه بیست و هفتم، رأی مورخ ۲۸/۰۶/۱۴۰۱، پایگاه اعلام آرای قضایی(ara.jri.ac.ir)
  [43] قانون آیین دادرسی کیفری. (۱۳۹۲). مصوب مجلس شورای اسلامی.
  [44] قانون مجازات اسلامی. (۱۳۹۲). مصوب مجلس شورای اسلامی.
  [45] قانون حمایت از اطفال و نوجوانان. (۱۳۹۹). مصوب مجلس شورای اسلامی.
  [46] آیین‌نامه اجرایی سازمان کانون اصلاح و تربیت. (۱۳۴۷). مصوب هیئت وزیران.
  [47] آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی ایران. (۱۳۸۴). با اصلاحات و الحاقات بعدی.
  [48] دستورالعمل تشکیل پرونده شخصیت متهم. (۱۳۹۸/۶/۲۴). مصوب رئیس قوه قضاییه.
  [49] Marligan, M. D., & Krause, W. (1993). Corrections. New York: Macmillan Publishing Company. 48.
  [50] 49. Shamloo, S. (1390). Doctrine and theories in personality psychology (10th ed.). Tehran: Roshd Press.
  [51] 50. Sotoodeh, H. (1380). Social pathology (Sociology of deviance) (8th ed.). Tehran: Avaye Noor Press.
  [52] Siacy, A. (1372). Theories of personality (2nd ed.). Tehran: Institute of Tehran University Press.
•   کلمات کلیدی به فارسی : رونده شخصیت، آیین دادرسی کیفری، عدالت کیفری، رویه قضایی، فردی‌سازی مجازات.
•   چکیده مقاله به انگلیسی : The present study has been conducted with the aim of evaluating the effectiveness of the personality file in criminal procedure and analyzing its role in Iranian judicial practice. The research method is descriptive-analytical and library-based, and its data have been collected through the study of laws, executive regulations, scientific articles, and reputable sources in criminal law. The findings of the research show that the personality file, as a key instrument in achieving individualized criminal justice and the rehabilitation of offenders, faces fundamental challenges in the Iranian legal system. The examination of judicial practice indicates a deep gap between the legal provisions and the practical implementation of this institution. The analysis of judicial cases shows that the personality file has influenced the issued decisions in a limited number of instances. The main obstacles were identified at three levels: legal obstacles (the inflation of criminal titles and the lack of diversity in criminal responses), judicial obstacles (the lack of judges’ specialized knowledge and the non-specialized nature of appointments), and executive obstacles (the shortage of financial resources, expert personnel, and the prolongation of procedures). Moreover, the abundance of leniency mechanisms has reduced judges’ motivation to rely on the personality file. Nevertheless, if the obstacles are removed, the personality file has the capacity to achieve objectives such as gaining public trust, the social reintegration of offenders, reducing the rate of recidivism, and realizing restorative justice. Ultimately, the present study concludes that the personality file in Iranian judicial practice is still at the stage of a potential institution, and transforming it into an actual and effective institution requires coordinated actions at the legislative, judicial, and executive levels.
•   کلمات کلیدی به انگلیسی : Personality File, Criminal Procedure, Criminal Justice, Judicial Practice, Individualization of Punishment
•  صفحات : 169-187
•   دانلود فایل ( 591.67 KB )